Hisse Opsiyon Planları – Employee Stock Option Planning (“ESOP”)
02 Ağustos 2024 tarihli ve 3260 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7524 sayılı Kanun ile Gelir Vergisi Kanunu’na; hizmet erbabına bedelsiz pay senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaatlerde ( hisse opsiyon planları) ücret istisnası getirilmişti. Takip eden yazılarımızda bu konu tartışacağız.
Bu konunun detaylarına girmeden önce çalışanlara bedelsiz pay senedi verilmesi konusuna biraz daha ayrıntılı bakmak faydalı olabilir. Zira özellikle Batılı şirketlerin, bilhassa ABD şirketlerinin uyguladığı yöntemlerin tam karşılıklarını Türkiye’de bulmak veya yeterli mevzuat alt yapısına ulaşmak ülkemizde mümkün olamayabiliyor.
Hisse opsiyon (stock option) planları, çalışanlara gelecekte şirketin hisselerini önceden belirlenmiş çoğu zaman iskontolu bir fiyattan veya tamamen bedelsiz edinme hakkı tanıyan teşvik programlarıdır. Özellikle start up firmalarında nitelikli iş gücünü en azından belli bir vadede şirkette tutabilmek, çalışan performansını ve motivasyonunu arttırmak için tercih edilir.
Bu planların belirli aşamaları bulunduğunu söylemek yanlış olmaz.
- Planın Tanımlanması ve Şartların Belirlenmesi
İlk aşamada, şirket hisse opsiyon planının kapsamı, şartları ve hangi çalışanların bu haktan yararlanabileceği belirlenir. Bu aşamada, opsiyon verilecek hisse sayısı, hisse fiyatı (kullanım fiyatı), hak kazanma süresi (vesting period), opsiyon süresi gibi detaylar karara bağlanır.
- Opsiyon Hakediş Dönemi (Vesting Period)
Çalışanların, hisse opsiyonlarını fiilen kullanabilmesi için belirli bir süre çalışmış olmaları gerekebilir. Bu dönem, hakediş süresi olarak bilinir ve genellikle birkaç yıla yayılır. Çalışan, bu süre zarfında şirkette kalırsa opsiyon haklarına sahip olur. Opsiyon hakkı her geçen yıl için kısım kısım hak ediliyor olabilir.
- Hisse Opsiyonu Kullanımı ( Exercising Period)
Hakediş süresi dolduğunda, çalışanlar hisse opsiyonlarını kullanma hakkı kazanırlar. Bu aşamada, belirlenen kullanım fiyatından veya bedelsiz hak söz konusu ise bedelsiz olarak hisseleri satın alma imkânına sahip olurlar. Bu aşamada, pay senetleri üzerinde çalışanın hukuki ve ekonomik olarak tasarruf hakkı doğmuş olur. Çalışan, iktisap ettiği hisseleri serbestçe kullanabilir, dilediği şekilde tasarrufta bulunabilir durumdadır. Bu dönem vergilendirme açısından ayrıca önem arz etmektedir.
Takip eden yazılarımızda çalışanların bedelsiz veya iskontolu hisse edinmesi işlemlerinin vergisel boyutunu işçi ve işveren cephesinden incelemeye çalışacağız.
